Jeśli od dłuższego czasu zmagasz się z wzdętym brzuchem, biegunką, zaparciami lub niewyjaśnionymi bólami brzucha, a dodatkowo miewasz zawroty głowy, kołatanie serca czy uczucie mrowienia — to sygnały, których nie warto ignorować. Gdy do tego dochodzą reakcje skórne, zaczerwienienie, wysypka, kaszel lub uporczywy nieżyt nosa, obraz staje się jeszcze bardziej zagmatwany. Jedną z możliwych przyczyn takich dolegliwości może być nietolerancja histaminy — temat, o którym wciąż mówi się zbyt mało, mimo że dotyczy coraz większej liczby osób.
W poniższym artykule dowiesz się:
- Co to jest histamina?
- Dlaczego u niektórych ludzi histamina wywołuje objawy?
- Jakie są przyczyny nietolerancji histaminy?
- Jakie objawy towarzyszą nietolerancji histaminy?
- Jak diagnozuje się nietolerancję histaminy?
Czym właściwie jest histamina?
Histamina to bioaktywna amina — naturalny związek chemiczny, który występuje zarówno w żywności, jak i jest produkowany przez nasz organizm.
W ciele pełni wiele ważnych funkcji: reguluje pracę układu odpornościowego i reakcje zapalne, wpływa na wydzielanie kwasu żołądkowego, uczestniczy w kontroli rytmu snu i czuwania oraz wspiera działanie układu nerwowego.
Histamina może pochodzić z dwóch źródeł.
Endogennych, czyli tych produkowanych przez nasz organizm — głównie przez komórki układu odpornościowego.
Oraz egzogennych, do których zaliczamy:
- wytwarzanie histaminy przez mikrobiotę jelitową,
- spożywanie produktów o wysokiej zawartości histaminy.
Dlaczego u niektórych ludzi histamina wywołuje objawy?
W prawidłowych warunkach organizm utrzymuje równowagę między ilością histaminy dostarczanej z pożywieniem i produkowanej w komórkach, a zdolnością jej skutecznego rozkładu. To właśnie ta równowaga decyduje o tym, czy histamina przestaje być dla nas neutralna.
Za metabolizowanie histaminy odpowiadają dwa kluczowe enzymy:
DAO – rozkłada histaminę pochodzącą z żywności, zanim przedostanie się do krwiobiegu,
HNMT – odpowiada za rozkład histaminy w komórkach, już wewnątrz tkanek.
U niektórych osób pojawiają się objawy nietolerancji histaminy, ponieważ organizm ma zbyt małą zdolność do jej metabolizowania. Gdy aktywność DAO jest obniżona, histamina zaczyna się kumulować, co prowadzi do szeregu reakcji niepożądanych.
Do zaburzenia działania DAO może przyczyniać się wiele czynników, m.in.:
- polimorfizmy genetyczne, które zmniejszają aktywność enzymu lub spowalniają rozkład histaminy,
- dysbioza jelit – zaburzenia składu mikroflory jelitowej,
- SIBO/IMO, szczególnie przerost bakterii lub grzybów produkujących histaminę,
- choroby zapalne jelit (np. choroba Leśniowskiego–Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego)
- czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego, takie jak zaburzenia wchłaniania węglowodanów czy nieceliakalna nadwrażliwość na gluten,
- niedobory witaminy B6, B12, folianów, witaminy C, miedzi, cynku, selenu, magnezu,
- stosowanie leków, które obniżają aktywność DAO,
- dieta bogata w histaminę oraz inne aminy biogenne (np. putrescyna, kadaweryna), a także produkty sprzyjające uwalnianiu histaminy w organizmie.
- spożywanie alkoholu.
Objawy nietolerancji histaminy
Objawy nietolerancji histaminy są niespecyficzne i często bywają mylnie diagnozowane jako inne choroby, takie jak alergie pokarmowe, zespół jelita drażliwego (IBS) lub celiakia. Główne manifestacje kliniczne, posegregowane ze względu na układ którego dotyczą :
- przewód pokarmowy
- wzdęcie brzucha,
- pełność poposiłkowa
- biegunki
- ból brzucha
- wzdęcia
- zaparcia (rzadziej)
- nudności, refluks, zgaga
- układ oddechowy
- katar
- kichanie
- zatkany nos
- objawy astmy (kaszel, trudności w oddychaniu)
- układ nerwowy
- bóle głowy
- migreny
- zawroty głowy
- nadpobudliwość
- problemy ze snem
- mgła mózgowa
- problemy z koncentracją
- skóra:
- pokrzywki
- swędzenie
- zaczerwienienie
- obrzęki
- trądzik
- inne objawy:
- przyspieszone bicie serca/kołatanie
- spadek ciśnienia
- obfite/bolesne miesiączki
- nadmierna potliwość
Diagnostyka nietolerancji histaminy
Diagnostyka nietolerancji histaminy nadal stanowi wyzwanie kliniczne. Wynika to przede wszystkim z braku specyficznych objawów oraz ich dużej zmienności, co często prowadzi do błędnych rozpoznań. Obecnie proces diagnostyczny opiera się na połączeniu dokładnego wywiadu medycznego, wykluczeniu innych schorzeń, zastosowaniu terapii diagnostycznej (np. diety niskohistaminowej) oraz wykorzystaniu badań uzupełniających.
W praktyce najczęściej wykonuje się oznaczenie stężenia histaminy w kale oraz poziomu enzymu DAO we krwi.
Na metabolizm histaminy może wpływać wiele czynników, w tym skład i funkcjonowanie mikrobioty jelitowej. Niektóre bakterie, takie jak E. coli, Klebsiella spp., Proteus spp., Enterococcus spp., Staphylococcus spp., Enterobacter spp., Shigella, Salmonella, Citrobacter spp., Hafnia alvei czy Morganella morganii, mogą produkować histaminę lub zaburzać jej wchłanianie. Podobnie przerosty drożdżaków z rodzaju Candida mogą wpływać na ilość histaminy i jej metabolizm.
Dlatego przy ocenie ryzyka nietolerancji histaminy warto uwzględnić nie tylko poziom samej histaminy i DAO, lecz także stan mikrobioty jelitowej, aby lepiej zrozumieć mechanizmy stojące za pojawiającymi się objawami.
BIBLIOGRAFIA
- Comas-Basté O, Sánchez-Pérez S, Veciana-Nogués MT, Latorre-Moratalla ML, Vidal-Carou MC. Histamine Intolerance: The Current State of the Art. Biomolecules. 2020 Aug 14;10(8). doi: 10.3390/biom10081181.
- Zhao Y, Zhang X, Jin H, Chen L, Ji J, Zhang Z. Histamine Intolerance—A Kind of Pseudoallergic Reaction. Biomolecules. 2022 Mar 15;12(4):454. doi: 10.3390/biom12030454.